Nag Panchami: dlaczego w Indiach czci się węże i naturę

Generated by DALL·E

W Indiach jest szczególny dzień, kiedy węże nie budzą lęku, lecz szacunek. Składa się im mantry, ofiarowuje mleko i prosi o opiekę. Brzmi to nietypowo, ale Nag Panchami to pradawne święto, które pokazuje, jak ściśle w indyjskiej kulturze splatają się wiara, natura i tradycja.

Na czym polega to święto

Nag Panchami obchodzi się latem — zwykle w lipcu lub sierpniu. Nazwa oznacza „piąty dzień węża” i nawiązuje do kalendarza księżycowego. Tego dnia wykonuje się określone obrzędy: jedni niosą mleko do świątyń, inni wlewają je do mrowisk, a część osób ozdabia domy wizerunkami węży. To nie są gesty na pokaz — wyrażają szacunek wobec istot uznawanych w Indiach za święte.

W mitach węże są strażnikami, nie wrogami

W indyjskiej tradycji wąż to nie tylko groźne zwierzę, lecz także mądre stworzenie związane z bóstwami. W legendach węże strzegą skarbów i wspierają bogów. Śiwę przedstawia się z kobrą na szyi, a Wisznu spoczywa na wielkim wężu Szeszy. W eposie Mahabharata wspomina się mędrca, który ocalił węże od śmierci — opowieść tę później odczytywano jako podstawę święta pojednania człowieka z naturą.

Jak obchodzi się Nag Panchami

Święto różni się w zależności od regionu, ale jego sedno pozostaje wspólne. W Indiach ludzie:

• malują motywy węży na drzwiach i ścianach,
• przynoszą do świątyń mleko i kwiaty,
• odmawiają modlitwy z prośbą o opiekę nad rodziną.

Kobiety często modlą się w tym dniu o zdrowie braci, bo wąż symbolizuje nie tylko zagrożenie, lecz także pomyślność. Unika się przekopywania ziemi: węże mogą przebywać pod powierzchnią i nie wolno im przeszkadzać.

W niektórych świątyniach przynosi się żywe węże — najczęściej kobry. Zwierzęta nie są poddawane okrutnym obrzędom: otacza się je opieką, karmi, a następnie wypuszcza na wolność. Wszystko odbywa się pod nadzorem kapłanów i zawodowych łapaczy węży.

Po co w ogóle czcić węże

Cześć oddawana wężom ma głębsze źródła niż same mity. W porze monsunowej węże częściej zbliżają się do domostw, co faktycznie bywa niebezpieczne. Święto staje się więc sposobem okazywania naturze szacunku i próbą współistnienia z tym, co budzi lęk. Na terenach wiejskich, gdzie spotkania z dzikimi zwierzętami są codziennością, ma to szczególne znaczenie. Trudno nie zauważyć, że ta mieszanka czci i ostrożności działa na wyobraźnię.

Współczesne spojrzenie: święto z ekologicznym sensem

Dziś naukowcy i działacze na rzecz ochrony przyrody zwracają uwagę, że Nag Panchami pomaga chronić węże i wspiera równowagę ekologiczną. Te zwierzęta ograniczają liczebność gryzoni i pomagają zabezpieczać pola przed szkodnikami. Szacunek wobec węży przynosi korzyść ekosystemom i ludziom. Niektórzy ekolodzy określają to święto jako „zielone” ze względu na dyskretne, ochronne przesłanie.

Gdzie węże cieszą się szczególną czcią

W Indiach jest wiele świątyń poświęconych wężom. Jedną z najsłynniejszych jest Nagvasuki w Prayagraju, gdzie czci się wężowego króla Vasukiego. Świątynia liczy sobie kilka stuleci, a w czasie Nag Panchami przybywają tam tysiące pielgrzymów. Podobne obrzędy odbywają się w wielu innych regionach, co sprawia, że święto ma charakter ogólnokrajowy.

Co to święto znaczy dzisiaj

W czasach, gdy natura coraz częściej cierpi z powodu ludzkiej ingerencji, Nag Panchami przypomina, że wszystkie istoty żywe są naszymi sąsiadami na tej planecie. To święto zachęca, by widzieć w wężach nie zagrożenie, lecz część świata, którą warto rozumieć i szanować.

Nag Panchami to więcej niż dzień poświęcony wężom. To przypomnienie, że człowiek potrafi odnaleźć harmonię nawet z tym, czego się boi.