Białe Miasto w Tel Awiwie: jak bauhaus ukształtował codzienność

Generated by DALL·E

Bauhaus rozpoznaje się od razu po klarownej geometrii i czystych liniach, a jednak niewielu pamięta, że jedna z najbardziej efektownych odsłon tego nurtu powstała daleko od Europy. Jak zauważa portal Turistas, w rozświetlonym słońcem Tel Awiwie całe osiedle wyrosło jako spójna kolekcja architektury.

Jak to się zaczęło

Tel Awiw zaczął nabierać kształtów na przełomie XIX i XX wieku, obok starożytnego portu Jaffa. Tam, gdzie dziś rozciąga się miasto, były niegdyś wydmy i kilka ulic. Obraz zmienił się w latach 30., gdy przybyli z Europy architekci, uciekając przed nazizmem, wybrali to miejsce na dom. Wnieśli ze sobą zawodowe credo: prostą, funkcjonalną, pełną światła architekturę, która później zyskała miano stylu międzynarodowego, czyli Bauhausu.

Zaczęli wznosić domy z płaskimi dachami, obszernymi balkonami i jasnymi elewacjami. Z czasem ukształtowało się Białe Miasto – dzielnica, której zabudowa wyraźnie kontrastowała z typową wschodnią tkanką miejską.

Co wyróżnia te budynki

Te domy nie goniły za luksusem ani monumentalnością; projektowano je z myślą o codziennym komforcie. Jasne ściany odbijały upał, wąskie okna pomagały utrzymać chłód we wnętrzach, a szerokie balkony stawały się naturalnymi miejscami spotkań. Większość zabudowy powstała w latach 30.–50., i to ta fala nadała Tel Awiwowi jego rozpoznawalny charakter.

Dziś w mieście jest około 4 tysięcy budynków w stylu bauhaus — to największe skupisko tego nurtu na świecie.

Uznanie UNESCO

W 2003 roku Białe Miasto trafiło na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO — decyzję, która podkreśliła jego znaczenie kulturowe. Wraz z uznaniem przyszła też odpowiedzialność za ochronę historycznej tkanki.

Według World Monuments Fund do tej pory odrestaurowano i zabezpieczono ponad 1,5 tys. domów. Mimo to część budynków wciąż wymaga interwencji: czas robi swoje, a interesy deweloperów nie zawsze idą w parze z celami ochrony.

Miasto stworzone dla ludzi

Architektura Białego Miasta formuje nie tylko sylwetkę Tel Awiwu, lecz także rytm jego ulic. Światło, otwarte przestrzenie i przepływ ruchu budują wrażenie żywego, dynamicznego miejsca, w którym łatwiej o kontakt między ludźmi. Europejskie idee naturalnie zadomowiły się w nowym klimacie i z czasem wplotły się w codzienność. Może dlatego dzielnica nie przypomina skansenu pod gołym niebem, tylko przestrzeń, która naprawdę oddycha.

Co dzieje się dziś

Mimo międzynarodowych pochwał dzielnica mierzy się z realnymi wyzwaniami. Część obiektów jest w złym stanie, a nie każdy projekt renowacji kończy się w terminie. Wraz z rozwojem miasta trzeba wyważyć potrzeby przyszłości z obowiązkiem ochrony przeszłości.

W obronie historycznego otoczenia działają władze lokalne i organizacje społeczne: organizują spacery, tłumaczą wartość dziedzictwa architektonicznego i wspierają starania o zachowanie wyjątkowego charakteru tej okolicy.

Dlaczego to ważne

Historia Białego Miasta pokazuje, że przemyślana, nienachalna, nastawiona na człowieka architektura potrafi zmienić codzienność. Udowadnia też, że idee światła, otwartości i użyteczności dobrze odnajdują się w różnych kontekstach.

Co najważniejsze, te budynki wciąż tętnią życiem mieszkańców: powstają tu domy, rosną rodziny, a miejska codzienność rozgrywa się dalej. Nawet jeśli podróż do Tel Awiwu nie jest w planach, to podejście potrafi inspirować w każdym miejscu.