03:25 08-12-2025

Tahran’ın yeraltı gölge tiyatrosu: efsane mi gerçek?

Generated by DALL·E

Tahran’ın yeraltında dolaşan gizli gölge tiyatrosu söylentilerini araştırdık: tarihçesi, festivaldeki izleri ve kanıtı olmayan şehir efsanesi. Gerçekten var mı?

Bazen en merak uyandıran hikâyeler, kanıtına bir türlü ulaşılamayanlardır. Renk renk, hareketli Tahran’da geceleri bir depoda canlandığı söylenen bir gölge tiyatrosu fısıltı halinde dolaşıyor—afiş yok, tanıtım yok, koltuk da yok. Sadece ışık, eller ve siluetler. TURISTAS portalı, bu efsanenin gerçeklik payı olup olmadığını görmek için iz sürdü.

Bir Zamanlar Gözdeydi

Gölge tiyatrosu, oyuncuların değil, perdedeki siluetlerin sahne aldığı kadim bir sanat. İran’da yüzyıllar boyunca seyirci topladı: maharetli bir anlatıcının rehberliğinde bir lamba, beyaz bir bez ve deriden ya da kâğıttan kesilerle halk öyküleri ve efsaneler can bulurdu.

Zamanla bu gelenek sönümlendi. Ülkede dini etkiler güçlendikçe gölge tiyatrosu uygun olmayan bir eğlence sayılmaya başladı. Tür neredeyse gözden kayboldu.

Geriye Yalnızca Hafıza Kaldı

Bugün İran’da sahici bir gölge tiyatrosuna tanık olmak neredeyse imkânsız. Araştırmacılar, türün fiilen ortadan kalktığını açıkça belirtiyor.

Yine de yankısının duyulduğu tek bir alan var: Tahran-Mobarak Uluslararası Kukla Tiyatrosu Festivali. Burada güncel yapımlar ışık ve kuklalarla deneyler yapabiliyor; ancak bütünüyle gölgeye yaslanan geleneksel bir gösteri programda yer almıyor.

Peki Yeraltı Gösterileri?

Tahran’ın bir yeraltı sahnesi var: izin almadan faaliyet gösteren bağımsız tiyatrolar. Bu, davetle girilen dairelerde, atölyelerde, bodrumlarda sahnelenen yapımlarıyla gerçek bir kültürel altkültür.

Konular göçten kadın haklarına kadar uzanıyor; kimi zaman dram, kimi zaman dans, bazen de müzik geceleri. Ancak bu çevrede gölge tiyatrosu son derece nadir. Tahran’da yeraltında bir gölge tiyatrosunun varlığını doğrulayan yayın, afiş veya fotoğraf bugüne dek ortaya çıkmadı. Ne depo, ne temsil—hiçbir şey.

Sahnesiz Bir Efsane

Bir depoda gizlice sergilenen gölge oyunu fikri cezbedici; merak uyandıran, gizemli bir tat bırakıyor. Şimdilikse bir şehir efsanesinden ibaret. Günümüz İran kültüründe gölge tiyatrosunun yeri ağırlıkla geçmişte.

Belki bir gün tür yeniden nabız bulur—beyaz bez, bir lamba ve siluetler yeniden ışığa döner. Bugün içinse İran’da böyle bir tiyatro fiilen yok.